Νεολαία, Διαρροή Εγκεφάλων και Δημογραφική Κρίση — Η Ανάγκη για Εθνική Ανασυγκρότηση

Οι μισοί νέοι στην Κύπρο δηλώνουν ότι θα σκέφτονταν να μετακινηθούν στο εξωτερικό, σύμφωνα με έρευνα της Eurofound. Οι λόγοι είναι ξεκάθαροι. Χαμηλοί αρχικοί μισθοί, πιεσμένη αγορά εργασίας, αυξανόμενο κόστος ζωής και στέγαση που γίνεται ολοένα πιο απρόσιτη παίζουν καθοριστικό ρόλο. Ένα μεγάλο μέρος της νέας γενιάς δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να χτίσει ένα σταθερό μέλλον εδώ.

Η πολιτική για τη νεολαία δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Είναι θέμα εθνικής στρατηγικής και εθνικής ασφάλειας. Μια χώρα παραμένει ισχυρή όταν οι νέοι της μπορούν να εργάζονται, να δημιουργούν οικογένειες και να προοδεύουν στον τόπο τους. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, ακολουθούν δημογραφική συρρίκνωση και κοινωνική ανισορροπία. Όταν η ανεξαρτητοποίηση καθυστερεί και οι γεννήσεις μειώνονται, η ζημιά συσσωρεύεται χρόνο με τον χρόνο.

Το δημογραφικό στην Κύπρο βρίσκεται υπό πίεση από πολλαπλές κατευθύνσεις. Στις κατεχόμενες περιοχές, οι συνεχιζόμενες ροές εποίκων έχουν αλλοιώσει τη δημογραφική ισορροπία μέσα από μια συνεχή διαδικασία εποικισμού που αποτελεί παραβίαση του διεθνούς δικαίου, έγκλημα πολέμου και έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Ωστόσο η κυβέρνηση αποφεύγει να το δηλώσει καθαρά και συνεχίζει «διαπραγματεύσεις» με τους λεγόμενους Τουρκοκύπριους ηγέτες που εκλέγονται με καθοριστική ψήφο εποίκων. Στις ελεγχόμενες από την κυβέρνηση περιοχές, οι μεταναστευτικές πιέσεις που διεθνείς εκθέσεις έχουν κατά καιρούς περιγράψει ως εργαλειοποιημένες από την Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων παράτυπων και διακινητικών ροών, συνδυάζονται με αδύναμη εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας και εκτεταμένη εκμετάλλευση. Τμήματα της πολιτικής και επιχειρηματικής ελίτ ωφελούνται από αυτό το μοντέλο, ενώ δημόσια το επικρίνουν με υποκριτικό τρόπο και συνεχίζουν αυτό το θέατρο.

Πρόσθετοι διαρθρωτικοί παράγοντες επίσης ωθούν τους νέους προς τα έξω. Η ιδιοκτησία ακινήτων συγκεντρώνεται σε σχετικά λίγα χέρια, η μισθολογική αύξηση υστερεί σε σχέση με τα ενοίκια και τις τιμές κατοικίας, και πολλοί νέοι εργάζονται με επισφαλείς συμβάσεις. Οι επενδύσεις σε έρευνα και τομείς υψηλής αξίας παραμένουν περιορισμένες και υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ πανεπιστημιακών προσόντων και διαθέσιμων εξειδικευμένων θέσεων. Στοιχεία της Eurostat για το 2023 δείχνουν ότι η Κύπρος έχει από τα υψηλότερα ποσοστά υπερπροσόντων μεταξύ ενδοενωσιακών μεταναστών, περίπου 42 τοις εκατό, σε σύγκριση με περίπου 6 τοις εκατό στο Λουξεμβούργο, χώρα με παρόμοιο πληθυσμιακό μέγεθος.

Απαιτείται ένα σοβαρό πλαίσιο πολιτικής για τη νεολαία και το δημογραφικό, βασισμένο σε διαρθρωτικά μέτρα και όχι σε συνθήματα. Η στέγαση πρέπει να αποτελεί κεντρικό άξονα. Η επιδότηση ενοικίου και η αξιοποίηση αδρανών ή κρατικών ακινήτων για κατοικίες χαμηλού κόστους μπορούν να μειώσουν το εμπόδιο της αυτόνομης διαβίωσης, μόνο όμως αν συνδυαστούν με αύξηση προσφοράς και δικλίδες κατά της κερδοσκοπίας.

Η οικογενειακή πολιτική πρέπει επίσης να ενισχυθεί. Αυξημένα επιδόματα και επιδοτούμενη φροντίδα παιδιών μειώνουν το πραγματικό κόστος ανατροφής και βοηθούν τους γονείς να παραμένουν στην εργασία. Χαμηλότοκα δάνεια και φορολογικά κίνητρα για πρώτη κατοικία και πρώτο παιδί μπορούν να στηρίξουν την έγκαιρη δημιουργία νοικοκυριού με αυστηρά κριτήρια. Ένας σαφής και αυστηρά εφαρμοζόμενος κατώτατος μισθολογικός πυλώνας για όλους όσοι εργάζονται στην Κύπρο, κάτι που σήμερα δεν ισχύει, θα περιόριζε την εκμετάλλευση και θα σταθεροποιούσε την αγορά μισθών, επιτρέποντας μια ουσιαστική συζήτηση για το δημογραφικό αντί για ρητορικές αντιπαραθέσεις.

Η εγχώρια παραγωγή και η διατροφική αυτάρκεια συνδέονται άμεσα με τη δημογραφική σταθερότητα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανθεκτικότητα. Η πατρίδα μας διαθέτει ζωντανή αγροτική παράδοση που πρέπει να συνεχιστεί διαγενεακά μέσα από πολιτικές στήριξης, με επιδότηση εγκατάστασης και φορολογικές ελαφρύνσεις για νέους αγρότες και με δημιουργία ακαδημίας νέων αγροτών σε συνεργασία με πανεπιστήμια για μεταφορά γνώσης, τεχνολογίας και σύγχρονων πρακτικών παραγωγής.

Προγράμματα επαναπατρισμού εξειδικευμένων επαγγελματιών και ουσιαστική στήριξη της νεανικής επιχειρηματικότητας και καινοτομίας μπορούν να ενισχύσουν τις ευκαιρίες εντός χώρας και να κάνουν την παραμονή ή επιστροφή ρεαλιστική επιλογή.

Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που αντιμετωπίζει η ίδια μας η ύπαρξη στην πατρίδα μας. Προκύπτει από την οικονομική ανισορροπία και τη δημογραφική υποχώρηση και ενισχύεται από μια πολιτική κουλτούρα που έχει βολευτεί υπερβολικά στο στάτους κβο. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να συνεχιστεί και μόνο η συλλογική δράση μπορεί να το αλλάξει.