Το Σύστημα Πίσω από τη Διαφθορά στην Κύπρο
Ας είμαστε ξεκάθαροι. Είτε πρόκειται για τα Cyprus Papers, είτε για το Videogate, είτε για οποιοδήποτε άλλο σκάνδαλο, τα ονόματα των προσώπων μπορεί να αλλάζουν, αλλά η διαφθορά παραμένει. Αυτό συμβαίνει γιατί η διαφθορά δεν αφορά μόνο άτομα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ίδιο το σύστημα. Τα κράτη δεν λειτουργούν απλώς διορίζοντας «καλούς» δημόσιους λειτουργούς. Λειτουργούν μέσω ισχυρών και ανεξάρτητων θεσμών. Παρόλο που πολλοί προτιμούν να μην το συζητούν, τα βασικά προβλήματα στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς, είναι βαθιά ριζωμένα στη συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου και στον τρόπο με τον οποίο η πολιτική ελίτ εκμεταλλεύεται το status quo, κρυβόμενη πίσω από το Κυπριακό ως δικαιολογία για να αποφεύγει θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις στη δομή του κράτους.
Όταν έγραψα για το σκάνδαλο Videogate, επεσήμανα ότι ένα από τα βασικά προβλήματα στην Κύπρο είναι η ακραία συγκέντρωση εξουσίας στο πρόσωπο του Προέδρου. Οι πρόσφατες εξελίξεις σχετικά με τα Cyprus Papers και οι υποθέσεις που αφορούν τον πρώην Πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων Δημήτρη Συλλούρη και τον πρώην Βουλευτή Χριστάκη Τζιοβάνη μας το υπενθυμίζουν για άλλη μια φορά. Στην Κύπρο, ο Πρόεδρος διορίζει τον Γενικό Εισαγγελέα. Στις περισσότερες χώρες, οι δημόσιοι κατήγοροι και οι νομικοί σύμβουλοι του κράτους αποτελούν ξεχωριστές οντότητες, και οι εισαγγελείς διορίζονται από ανεξάρτητα δικαστικά ή εισαγγελικά συμβούλια, όπως συμβαίνει στην Ιταλία, την Ισπανία και ακόμη και στην Ελλάδα. Ναι, σε ορισμένες χώρες οι εισαγγελείς διορίζονται από την κυβέρνηση, αλλά αυτές οι χώρες είναι κυρίως κοινοβουλευτικές δημοκρατίες. Καμία από αυτές δεν λειτουργεί όπως η Κύπρος, όπου η εξουσία συγκεντρώνεται στον Πρόεδρο με τρόπο που θυμίζει εξουσίες σουλτάνου.
Το Σύνταγμα της Κύπρου, το οποίο καταρτίστηκε από αποικιακές δυνάμεις, σχεδιάστηκε με τρόπο που απέτυχε τόσο ως δημοκρατικό σύστημα, λόγω του απαρτχάιντ χαρακτήρα του, όσο και σε θεσμικό επίπεδο, επιτρέποντας την κατάχρηση εξουσίας και στερούμενο ουσιαστικής λογοδοσίας.
Αυτή η θεσμική αδυναμία συνεχίζει να επηρεάζει μέχρι σήμερα τη λειτουργία των κρατικών θεσμών. Επαναλαμβανόμενες υποθέσεις διαφθοράς έχουν δείξει ότι τόσο ο τρόπος διορισμού όσο και ο συνδυασμός εξουσιών στο αξίωμα του Γενικού Εισαγγελέα δημιουργούν μια εγγενή σύγκρουση μεταξύ της υπηρεσίας της δικαιοσύνης και της εξυπηρέτησης του πολιτικού κατεστημένου. Καμία σύγχρονη δημοκρατία δεν θα έπρεπε να εξαρτάται αποκλειστικά από την προσωπική ακεραιότητα των ατόμων. Αντίθετα, η δημοκρατία βασίζεται σε ισχυρούς θεσμούς, στη διάκριση των εξουσιών και σε ανεξάρτητες αρχές που μπορούν να λειτουργούν χωρίς πολιτικές πιέσεις.
Η Κύπρος πρέπει να αντιμετωπίσει αυτή την πραγματικότητα. Η συζήτηση για μεμονωμένα σκάνδαλα είναι σημαντική, αλλά δεν είναι αρκετή. Το ίδιο το σύστημα πρέπει να ενισχυθεί. Αυτό απαιτεί ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις που θα διασφαλίσουν την ανεξαρτησία των θεσμών και μια πραγματική ισορροπία μεταξύ της εκτελεστικής, της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας. Χωρίς αυτές τις αλλαγές, τα σκάνδαλα διαφθοράς θα συνεχίσουν να εμφανίζονται, η δημόσια αγανάκτηση θα αυξάνεται και θα υποχωρεί, και το σύστημα που τα επιτρέπει θα παραμένει αμετάβλητο.